Engel IB144 User Manual download pdf (Page 374)

318

dan half op den weg naar de samenstelling. Evengoed als:

nooit-niet

nooit-geen

nergens-geen

niets-geen;

die koppelingen, die dienen om het begrip te versterken

Met ‘hij is alles behalve mooi’ bedoelt men: hij is nog al leelijk. Heeft hij echter

alle andere goeie en slechte hoedanigheden? Dat staat er niet - en staat er eigenlijk

wel: hij is

alles

behalve

mooi, ziedaar het syntaxiaal verband. Maar ‘alles-behalve’

heeft langzamerhand zijn zin veranderd; heeft zich uit het overig verband gescheiden,

is een samenstelling geworden, met de beteekenis nu, min of meer, van: niet

bizonder; zelfs sterker nog: men krijgt op de vraag: heb-je gister plezier gehad? nog

al eens 't antwoord: alles-behalve!

Men kan hooren vragen: wil je éen stuk of meer? En 't antwoord zal bij gelegenheid

wezen: geef me maar een stuk-of-twee-of-drie. Of wel: een stuk-of-vijf-zes; zelfs:

een stuk-of-wat. Ook hier is samenstelling

Dus zijn er zin-gedeelten, die uit hun overige, vaak voorkomende omgeving gelicht

zijn. Zij bestaan wel uit meer dan een woord: laat-we die koppelingen noemen

Zoo zegt men: met z'n eigen, z'n zelf

, verlegen wezen, niet op z'n gemak zijn; maar:

met je eigen ben-je vaak verlegen, je bent niet op je gemak; zij zijn met hun

eigen totaal verlegen, alles-behalve op hun gemak. Evenzoo: met z'n tweeën

wezen, met z'n achten zijn. Nu is echter opmerkelijk dat als men vraagt:

1) Die keuren sommigen af; zij zijn echter algemeen in de spreektaal. In 't grieksch was 't regel.

In 't ouder hollandsch evenzoo: ik

doe 't

niet

. Over 't mndl. zie Stoett II, blz. 106. 't Fransch

heeft: je

veux pas; in Parijs onder 't volk: je veux pas (pas = stap, pas); hiermee is volkomen

in onze

spreek

taal te vergelijken: hij weet er de ballen van; vgl. hij weet er geen bal(len) van;

waar bal = kleinigheid is; vgl. het mndl.: ‘

niet een bal

ne doech hem haer berouwen,’ blz. 106.

Verdam, I, 531.

2) Eigenaardig dat men niet boven de ‘honderd’ gaat; en boven de 20, gewoonlijk geen eenheden

er bij noemt. Een stuk-of-vijf-en-twintig zal men weinig, misschien nooit hooren; evenmin een

stuk-of-honderd en tien; wel een-stuk-of-negentien.

Voor ‘twee-drie’, ‘drie-vier’, wordt ook ‘of’ wel weggelaten; d.w.z. men plaatst deze woorden,

zonder aanwijzing van het verband

naast elkaar.

Vgl. mnederl. ‘Die proever (examinator) doet hem segghen niet mee 11 Dan in den souter

(vgl. engl. psalter)

een vers of twee

.’ Nieuwe Doctrinael van Van de Weert,

Belg. Mus

. VIII,

278.

3) Vgl. nog: alles-en-nog-wat; voor-'t-meerendeel; op-z'n-best; wat-dies-meer-zij, dat vrijwel de

beteekenis heeft gekregen van etcetera.

4) Vgl. ‘met

z'n zelf

z'n eigen

verlegen wezen = met

zich

hem-zelf

verlegen wezen,’ met het

middelnederl.: met

hem

drieën wezen = nieuwnederl. met

z'n

drieën wezen. Voor de beteekenis

in 't mndl., Stoett II (= Syntaxis), 250. - Van Helten, Tijdschr. Ned. Lett. V, 215. - Verdam, ald.

II, 192.

Taal en Letteren. Jaargang 2

1 2 ... 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 ... 439 440

Comments to this Manuals

No comments

Engel IB144 User Manual Page 374

Comments to this Manuals

Related products and manuals for Unknown Engel IB144